แผนปฏิบัติการจัดการความหลากหลายทางชีวภาพ พ.ศ. 2558-2559

ยุทธศาสตร์ที่ 4 พัฒนาองค์ความรู้และระบบฐานข้อมูลด้านความหลากหลายทางชีวภาพให้เป็นมาตรฐานสากล

4.1 แผนปฏิบัติการจัดการองค์ความรู้และฐานข้อมูล
ตัวชี้วัด

1 มีระบบฐานข้อมูลทางวิทยาศาสตร์สนับสนุนการกำหนดนโยบายและแผนด้านความหลากหลายทางชีวภาพ

2 สัดส่วนนักอนุกรมวิธานประจำอยู่ในหน่วยงานที่ปฏิบัติงานด้านความหลากหลายทางชีวภาพเพิ่มขึ้น

3 มีกลไกในการบูรณาการและเชื่อมโยงฐานข้อมูลด้านความหลากหลายทางชีวภาพ

4 มีองค์กรกลางในการขับเคลื่อนและใช้ประโยชน์ฐานข้อมูลที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์ในการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน


แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ ผลการดำเนินงาน
4.1.1.1 จัดตั้งสถาบันวิจัยและพัฒนาความหลากหลายทางชีวภาพ เพื่อเป็นศูนย์กลางของภูมิภาคอาเซียนในการส่งเสริม เผยแพร่ และพัฒนาองค์ความรู้และบุคลากรด้านความหลากหลายทางชีวภาพ รวมถึงอนุกรมวิธาน 1. ศึกษา กำหนดแนวทางและแผนงานในการจัดตั้งสถาบันวิจัยและพัฒนาความหลากหลายทางชีวภาพให้ครอบคลุมการพัฒนาองค์ความรู้บุคลากร การเผยแพร่สร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับคุณค่าและความสำคัญของความหลากหลายทางชีวภาพ รวมถึง พัฒนาความรู้ด้านอนุกรมวิธานและฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ
2. โครงการคลังทรัพยากรชีวภาพและวัสดุวิจัยเทคโนโลยีชีวภาพ
4.1.1.2 ส่งเสริมและพัฒนาสมรรถนะบุคลากรนักวิจัย และนักอนุกรมวิธานด้านความหลากหลายทางชีวภาพให้ทัดเทียมกับนานาชาติ 1. อบรมบุคลากรของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้มีความรู้ความเข้าใจในเรื่องการดำเนินงานอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ
2. ฝึกอบรมและส่งเสริมให้ชุมชนท้องถิ่นเป็นนักอนุกรมวิธานที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมและประเพณี
3. เสริมสร้างสมรรถนะ นักอนุกรมวิธานแมลงในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ - การอบรมนักอนุกรมวิธานแมลงในวงศ์ Scolytidae,Empididae
4. ฝึกอบรมเจ้าหน้าที่ภาคสนามเป็นนักอนุกรมวิธานสมทบ - อนุกรมวิธานไลเคน
5. จัดอบรมเชิงปฏิบัติการอนุกรมวิธานพืชเบื้องต้น (Principle Taxonomy) และการระบุชนิดพืช (Plant Identification)
6. จัดสรรทุนฝึกอบรมและดูงานด้านอนุกรมวิธานอย่างต่อเนื่อง - อนุกรมวิธานไลเคน
7. ฝึกอบรมหลักสูตรประกาศนียบัตรเพื่อใช้ความรู้ด้านอนุกรมวิธานสำหรับปฏิบัติงาน - โครงการเสริมสร้างสมรรถนะพนักงานด้าน Application of International Environmental Law : Biodiversity - ฝึกอบรมอนุกรมวิธานสำหรับปฏิบัติงาน (Advance Taxonomy) พืช/แมลง
8. จัดสรรทุนเล่าเรียนสาขาอนุกรมวิธานตามความต้องการของหน่วยงาน - อนุกรมวิธานไลเคน
9. จัดอบรมหลักสูตร International Certificate Course on Biodiversity Monitoring and Management
10. ผลักดันให้เกิดการเพิ่มส่วนงานและตำแหน่งนักอนุกรมวิธานในหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและให้งานอนุกรมวิธานเป็นวิชาชีพพิเศษเป็นสาขาขาดแคลนโดยได้รับค่าตอบแทนพิเศษสำหรับวิชาชีพ
11. จัดฝึกอบรมบุคลากรในการสำรวจและติดตามตรวจสอบความหลากหลายทางชีวภาพ
12. อบรมเจ้าหน้าที่ระดับปฏิบัติว่าด้วยการจัดการความหลากหลายทางชีวภาพ
13. ผลิตนักวิจัยด้านความหลากหลายทางชีวภาพระดับปริญญาตรี-โท-เอก
4.1.1.3 สนับสนุนการดำเนินงานและผลักดันการจัดตั้งและเพิ่มสมรรถนะพิพิธภัณฑ์และธนาคารเชื้อพันธุ์ พืช สัตว์ และจุลินทรีย์ให้เป็นมาตรฐานสากล 1. พัฒนาการพิพิธภัณฑ์แมลงของ อสพ. ระยะที่ 1
2. จัดสร้างพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาพืช และสัตว์ทะเลฝั่งอ่าวไทย จังหวัดระยอง
3. ศูนย์ข้อมูลทรัพยากรพืชและสัตว์ทะเล
4.1.1.4 เสริมสร้างสมรรถนะสถาบันการศึกษา องค์กรพัฒนาเอกชน ชุมชนท้องถิ่น และเครือข่าย ในการศึกษา สำรวจ และจัดเก็บข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง เช่น ชนิดพันธุ์พืช พันธุ์สัตว์ พื้นที่สีเขียวและระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำในเขตเมือง เพื่อให้ทราบถึงสถานภาพความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ 1. จัดฝึกอบรมบุคลากรในการศึกษา สำรวจ และติดตาม ตรวจสอบความหลากหลายทางชีวภาพ
2. จัดทำคู่มืออนุกรมวิธานท้องถิ่น
3. จัดทำคู่มือแนะนำแมลงที่พบในสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์
4. จัดทำคู่มือการติดตามตรวจสอบการเปลี่ยนแปลงความหลากหลายทางชีวภาพ
4.1.1.5 ส่งเสริมการศึกษาวิจัยด้านความหลากหลายทางชีวภาพ และอนุกรมวิธาน 1. ส่งเสริมการวิจัยด้านอนุกรมวิธานระดับจังหวัด
2. ส่งเสริมการวิจัยด้านอนุกรมวิธานในระบบนิเวศที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง พื้นที่อ่อนไหว และพื้นที่วิกฤตทางความหลากหลายทางชีวภาพ - อนุกรมวิธานไส้เดือนทะเล - อนุกรมวิธานไลเคน - อนุกรมวิธานของกลุ่มสัตว์เจาะไช (borer) ในระบบนิเวศแนวปะการัง - อนุกรมวิธานของโคพิพอดในระบบนิเวศชายฝั่งทะเล - อนุกรมวิธานพืชในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ - อนุกรมวิธานของไบรโอไฟต์และเฟิร์นบริเวณอุทยานแห่งชาติภูกระดึง - อนุกรมวิธานของไบรโอไฟต์บริเวณเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าดอยเชียงดาว
3. โครงการศึกษาวิจัยประเด็นปัญหาสำคัญ (Hot Issues) ที่เกี่ยวกับการคุกคามชนิดพันธุ์ที่สำคัญในระบบนิเวศต่างๆ
4. จัดทำทะเบียนรายการชื่อชนิดพันธุ์สิ่งมีชีวิตในประเทศไทย (Checklist)
5. ดำเนินแผนงานวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่กลุ่มป่าภูเขียว-น้ำหนาว
6. จัดทำ Fauna of Thailand (เน้นกลุ่มสิ่งมีชีวิตที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ) - Coral of Thailand - Flora of Thailand
7. ศึกษาและทบทวนอนุกรมวิธานพืชวงศ์บัวในประเทศไทย
8. ส่งเสริมการวิจัยด้านอนุกรมวิธานในระบบนิเวศที่มีความจำเป็นเร่งด่วน ได้แก่ ระบบนิเวศภูเขา ระบบนิเวศเกาะ
9. ส่งเสริมการวิจัยด้านอนุกรมวิธานพืช สัตว์ และจุลินทรีย์ ในพื้นที่คุ้มครองทั่วประเทศ
10. ส่งเสริมการศึกษาเบื้องต้นด้านซิสเท็มมาติกส์ในกลุ่มสิ่งมีชีวิตที่สำคัญ - ซิสเท็มมาติกส์ของมอสส์ (moss) ในประเทศไทย - ซิสเท็มมาติกส์ของลิเวอร์เวิร์ต (liverwort) และฮอร์นเวิร์ต (hornwort) ในประเทศไทย
11. ซิสเท็มมาติกส์ของมอสส์ (moss) ในประเทศไทย
12. ซิสเท็มมาติกส์ของลิเวอร์เวิร์ต (liverwort) และฮอร์นเวิร์ต (hornwort) ในประเทศไทย
4.1.1.6 ส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาองค์ความรู้เพื่อเป็นฐานในการปรับตัวและบรรเทาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 1. แผนปฏิบัติการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศภาคปศุสัตว์
2. ศึกษาผลกระทบต่อระบบนิเวศป่าไม้และสัตว์ป่าจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และเตรียมมาตรการในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงและการจัดการระบบนิเวศและสัตว์ป่าในอนาคต
3. ศึกษาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่มีต่อระบบนิเวศแนวปะการังและหญ้าทะเล และมาตรการในการฟื้นฟูแนวปะการังและแหล่งหญ้าทะเลที่เสื่อมโทรม
4. ศึกษาและจำแนกพื้นที่อ่อนไหวและระบบนิเวศสำคัญที่มีแนวโน้มได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และกำหนดแผนปฏิบัติการคุ้มครองและฟื้นฟู
5. การวิจัยคาร์บอนในสวนป่าของประเทศไทยเพื่อแก้ไขภาวะโลกร้อน
6. สำรวจชนิดพันธุ์พืช พันธุ์สัตว์น้ำและพันธุ์ปศุสัตว์ที่มีความทนทานต่อสภาวะความแห้งแล้ง ความร้อนและน้ำท่วมขัง และคัดเลือกและเพาะเลี้ยงพันธุ์พืช พันธุ์สัตว์น้ำ และพันธุ์ปศุสัตว์ที่เหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศที่หลากหลาย
7. ศึกษาผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อระบบนิเวศเกษตร
8. ศึกษาโรคพืชและแมลงศัตรูพืชที่อุบัติใหม่จากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
9. การใช้ประโยชน์ไม้วงศ์อบเชยในภาวะโลกร้อน
10. ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อการจัดการเมล็ดพันธุ์ไม้ป่า
11. การกักเก็บคาร์บอนของไผ่เศรษฐกิจบางชนิด
4.1.1.7 ส่งเสริมการประยุกต์ใช้และถ่ายทอดเทคโนโลยี รวมถึงเทคโนโลยีขั้นสูงและเทคโนโลยีพื้นบ้าน ในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน 1. สำรวจและรวบรวมข้อมูลของการถ่ายทอดเทคโนโลยีที่ใช้อนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพ
2. ประเมินความต้องการการถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านความหลากหลายทางชีวภาพจากหน่วยงานต่างๆ และจัดทำกรอบการดำเนินงานเพื่อเอื้ออำนวยการถ่ายทอดเทคโนโลยี ภายใต้อนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ
3. วิเคราะห์จัดลำดับความสำคัญและความเหมาะสมของเทคโนโลยีพื้นบ้านเพื่อส่งเสริมให้ใช้อย่างเหมาะสมกับสภาพภูมินิเวศน์ และถ่ายทอดเทคโนโลยีแก่เกษตรกรและเจ้าหน้าที่
แนวทางปฏิบัติ แผนงาน/โครงการ ผลการดำเนินงาน
4.1.2.1 ศึกษา สำรวจ รวบรวมและปรับปรุงระบบฐานข้อมูลสถานภาพความหลากหลายทางชีวภาพ พื้นที่คุ้มครอง และชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามและใกล้สูญพันธุ์ของประเทศ (Thailand’s Red Data) เพื่อใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการกำหนดนโยบายและทิศทางการดำเนินการด้านความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ 1. ศึกษา สำรวจ และปรับปรุงสถานภาพชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามและใกล้สูญพันธุ์ของประเทศไทย (Thailand’s red data)
2. จัดทำทะเบียนรายการสถานภาพชนิดพันธุ์ที่ถูกคุกคามในประเทศไทยกลุ่มสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง
4.1.2.2 จัดทำคลังข้อมูล (web portal) ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ และทะเบียนรายการทรัพยากรชีวภาพ และภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องตามมาตรฐานสากลที่สามารถใช้ในการอ้างอิงและแสดงถึงแหล่งที่มาได้เพื่อปกป้องและคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของประเทศ 1. จัดทำฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพระหว่างหน่วยงานภายใต้กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเพื่อการบริหารจัดการฐานข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ
2. จัดทำฐานข้อมูลจุลินทรีย์
3. การพัฒนาปรับปรุงระบบฐานข้อมูลตามแบบ Darwin Core (Thai) เพื่อเชื่อมโยงระหว่างประเทศ
4. สร้างและเผยแพร่คลังข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพเพื่อใช้ประโยชน์ในการจัดทำนโยบายระดับชาติในเรื่อง pollinator, ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกราน และชนิดพันธุ์อพยพ
4.1.2.3 ปรับปรุงและพัฒนาระบบและกลไกเชื่อมโยงและแลกเปลี่ยนข้อมูล (Clearing House Mechanism) และองค์ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ รวมทั้ง ฐานข้อมูลสถานภาพ ขอบเขต แนวกันชน และแผนที่พื้นที่ชุ่มน้ำที่เป็นปัจจุบันและสามารถเข้าถึงได้ในทุกระดับ และทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง รวมถึงระบบข้อมูลสนับสนุนการตัดสินใจในเชิงนโยบาย 1. แปลงคู่มือการจัดทำป้ายสื่อความหมายของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง ในเส้นทางศึกษาธรรมชาติเพื่อการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ให้เป็นระบบดิจิทอล
2. จัดตั้งกลไกการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์ (ABS-CH) ในหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร กฎเกณฑ์ งานวิจัยเรื่องการเข้าถึงและการแบ่งปันผลประโยชน์
3. ธำรงรักษาเครือข่ายกลไกการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารให้มีความยั่งยืนเพื่อเป็นกลไกสนับสนุนการดำเนินงานความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศและสนับสนุนการติดตามการดำเนินงานภายใต้นโยบาย มาตรการและแผนการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน
4. ขยายการดำเนินกลไกการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารความหลากหลายทางชีวภาพสู่สถาบันการศึกษา และหน่วยงานในภูมิภาคและจังหวัดและเชื่อมโยงเครือข่ายและกลไกฯ
5. จัดทำและพัฒนาเว็บไซต์ความรู้เกี่ยวกับพื้นที่ชุ่มน้ำและฐานข้อมูลพื้นที่ชุ่มน้ำของประเทศไทย
6. สำรวจและจัดทำฐานข้อมูลพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคตะวันออก
7. สนับสนุนหน่วยงาน สถาบันการศึกษาเผยแพร่ข้อมูลด้านอนุกรมวิธานผ่านกลไกการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร - อนุกรมวิธานไลเคน - อนุกรมวิธานเฟิร์น - อนุกรมวิธานไบรโอไฟท์
8. เผยแพร่ข้อมูลด้านอนุกรมวิธานที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมประเพณีของชุมชนพื้นเมืองและชุมชนท้องถิ่น
9. โครงการถ่ายทอดความรู้ด้านพืชเพื่อการอนุรักษ์ทรัพยากรพรรณพืชให้คงอยู่อย่างยั่งยืน (หลักสูตรนักพฤกษศาสตร์ท้องถิ่น หลักสูตรเชิงปฏิบัติการความหลากหลายทางชีวภาพด้านอนุกรมวิธานพืชเบื้องต้น และชั้นสูง การวาดภาพทางพฤกษศาสตร์ การถ่ายภาพทางพฤกษศาสตร์ หลักสูตรการอบรมให้ความรู้ทางพืชและสิ่งแวดล้อม หลักสูตรค่ายเยาวชนพิทักษ์สิ่งแวดล้อม และการจัดบรรยายทางวิชาการ
10. จัดการภาพถ่ายและข้อมูลแมลงตัวอย่าง: ถ่ายภาพและพัฒนาฐานข้อมูลเพื่อจัดการภาพและข้อมูลแมลงในพิพิธภัณฑ์
11. แปลงข้อมูลและตัวอย่างแมลงของ Roger Beeveer ให้เป็นระบบดิจิทอล: ถ่ายภาพและจัดการข้อมูลแมลงตัวอย่าง
12. แปลงหนังสือรายชื่อแมลงและไรในประเทศไทยให้เป็นระบบดิจิทอล